{"id":14077,"date":"2019-10-23T12:04:05","date_gmt":"2019-10-23T18:04:05","guid":{"rendered":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/?p=14077"},"modified":"2019-10-23T12:04:05","modified_gmt":"2019-10-23T18:04:05","slug":"poetisas-mexicanas-en-lengua-nahuatl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/?p=14077","title":{"rendered":"Poetisas mexicanas en lengua nahuatl"},"content":{"rendered":"<p>Ojarasca<\/p>\n<p><b>MUJER SERPIENTE\/SIUAKOATL<br \/>\nAraceli Tecolapa Alejo<\/b><\/p>\n<table class=\"invisible\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><b>Eres mujer serpiente<\/b><\/p>\n<p>cuando te acuestas sobre la tierra<\/p>\n<p>y bebes el manantial del sol.<\/p>\n<p>Sales a la calle<\/p>\n<p>levantando huellas<\/p>\n<p>de zapatos olvidados<\/p>\n<p>y regresas nuevamente a casa<\/p>\n<p>con corazones en tu garganta<\/p>\n<p>que te quitan el hambre.<\/p>\n<p>Costuras plumas<\/p>\n<p>en tu piel ceniza que arrastras<\/p>\n<p>apayanando la masa,<\/p>\n<p>y luego sales a volar sobre la tierra<\/p>\n<p>como papalote, girando entre las lenguas<\/p>\n<p>de los prejuicios que quieren comerte.<\/p>\n<p>Tus cicatrices cotidianas no te enga\u00f1an<\/p>\n<p>y arropas las heridas de la ma\u00f1ana<\/p>\n<p>que germinan en tus manos de ni\u00f1a,<\/p>\n<p>en tu petate trenzado de ayeres,<\/p>\n<p>luchas para no ser envenenada<\/p>\n<p>con el arrepentimiento<\/p>\n<p>que te ofrecen todos los d\u00edas.<\/p>\n<p>Eres mujer serpiente<\/p>\n<p>que se transforma en cualquier<\/p>\n<p>animal cuando abres los ojos,<\/p>\n<p>porque los coyotes tienen miedo<\/p>\n<p>si sonr\u00edes sin ellos<\/p>\n<p>y te muerden tantas veces que no te matan<\/p>\n<p>porque tu veneno<\/p>\n<p>cura la muerte desesperada.<\/td>\n<td><b>Tisiuakoatl<\/b>,<\/p>\n<p>tlin noteka ipan tlali<\/p>\n<p>niman koni tonaltsintli imeya.<\/p>\n<p>Tonskisa otli,<\/p>\n<p>tipepentiu itlalchololuan<\/p>\n<p>kaktin uan yonelkakej<\/p>\n<p>niman oksepa tejko mochan<\/p>\n<p>ika yolomej salitokej ipan moakoko<\/p>\n<p>tlin ika xtiapismiki.<\/p>\n<p>Tikimitsomilia ijuitmej<\/p>\n<p>ipan monakayo tenextik tlin tikoyotstiu<\/p>\n<p>kuak tipayana nextamali,<\/p>\n<p>yeika tompatlani ipan tlaji<\/p>\n<p>kentla papalotl, timopalakachtiu ixpan<\/p>\n<p>tlatlakolnenepiltin tlin kineki miskuaskej.<\/p>\n<p>Monochipa takaluestin kox mitskakayaua<\/p>\n<p>niman tikencha itekoko uelipan<\/p>\n<p>tlin toponi ipan mo siuakonemauan,<\/p>\n<p>ipan mopetl tlachichiktli ika yaloua tonaltin,<\/p>\n<p>kampa timoteloua pampa amo timokokos<\/p>\n<p>ika yolkuepalis tlin mistekiuilcha nochipa.<\/p>\n<p>Tisiuakoatl<\/p>\n<p>tlin nokuepa san tlin yolki<\/p>\n<p>kua titlapoua moixtololouan,<\/p>\n<p>pampa koyomej nojmomocha<\/p>\n<p>tla kox inuan tiueska,<\/p>\n<p>niman miyekpa miskua,<\/p>\n<p>sa kox mis mikcha pampa mopa<\/p>\n<p>kipacha amankamikistli.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><\/td>\n<td><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>__________<\/p>\n<p><b>A<\/b><b>raceli\u00a0<\/b><b>T<\/b><b>ecolapa\u00a0<\/b><b>A<\/b><b>lejo\u00a0<\/b>(Zitlala, Guerrero, 1991) escribe en nahua. Poema publicado en\u00a0<i>Flor de siete p\u00e9talos<\/i>. Mart\u00edn Tonalmeyotl, compilador, Ediciones del Espejo que Somos, San Crist\u00f3bal de Las Casas, 2019.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table class=\"invisible\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><b>ARTESANO\/HYOK\u2019Y E_<br \/>\nRosa Maqueda Vicente<\/b><\/p>\n<p><b><\/b>Con espina de huizache recorre<br \/>\ncent\u00edmetro a cent\u00edmetro<br \/>\nel contorno de sus labios.<br \/>\nBa\u00f1a la piel desnuda con maque.<br \/>\nCon polvo de olotes<br \/>\nlos cabellos.<br \/>\nEn el carm\u00edn de sus mejillas yace<br \/>\nNocheztli.<br \/>\nLa contempla<br \/>\nen el fondo de la j\u00edcara.<\/p>\n<p>Ko r\u00e4 \u2018bini deg\u00e4 b\u2019inza<br \/>\ngi y\u2019o r\u2019amats\u2019 u_, r\u2019amats\u2019u<br \/>\nra nthe\u2019i ya xine.<br \/>\nNsaha ra ndo\u2019yo ko r\u00e4 zi te<br \/>\nko r\u00e4 fo\u2019nthai deg\u00e4 ya y\u2019otha<br \/>\nya st\u00e4.<br \/>\nHa ra theni deg\u00e4 ya hmi ja ra zi,<br \/>\nNocheztli.<br \/>\nGa handi<br \/>\nge ri b\u2019 ui_ja nun\u00e4 ra ximo.<\/td>\n<td><b>GULA\/KGALHKGASNIT<br \/>\nCruz Alejandra Lucas Ju\u00e1rez<\/b><\/p>\n<p>Nuestra tierra se ha vuelto pesada<br \/>\nde tanto que le dan de tragar,<br \/>\nle escarban bocas clandestinas<br \/>\ny se sacia de cad\u00e1veres.<br \/>\nSe retuerce,<br \/>\nsacude su gran ombligo<br \/>\ntratando de vomitar huesos sin nombre<br \/>\nconvertidos en furia desbordada.<br \/>\n\u00a1La tierra se estremece por tanta gula!<\/p>\n<p>Tsinka wa nkkinkatiyatnakan<br \/>\nlantla lipikwa mawikgoy<br \/>\nlaktlanka kilhni tsekg tlawanikgo<br \/>\nchu likgalhkgasa nin\u00edn.<br \/>\nTatampiliy,<br \/>\ntinkx tinkx laktlawa xtamputsini\u2019<br \/>\nlipalhanamputuni lukut nima nikgalhiyi<br \/>\nxtakuwani\u2019<br \/>\ntalukun litaxtukgonit,<br \/>\n\u00a1Lhpipi nkatiyatna\u2019 lantla aksa pukutuwikgoy!<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>__________<\/p>\n<p><b>Rosa Maqueda Vicente<\/b>\u00a0(Valle del Mezquital,<br \/>\nHidalgo), autora otom\u00ed. Ha publicado en revistas<br \/>\ny en la antolog\u00eda A donde la luz llegue. Este<br \/>\npoema procede de Xochitlajtoli. Poes\u00eda contempor\u00e1nea<br \/>\nen lenguas originarias de M\u00e9xico,<br \/>\nselecci\u00f3n y pr\u00f3logo de Mart\u00edn Tonalmeyotl,<br \/>\nC\u00edrculo de Poes\u00eda, M\u00e9xico, 2019.<\/td>\n<td>__________<\/p>\n<p><b>Cruz Alejandra Lucas Ju\u00e1rez<\/b>\u00a0(Tuxtla, Zapotitl\u00e1n de<br \/>\nM\u00e9ndez, Puebla, 1997), poeta en lengua totonak\u00fa.<br \/>\nEn Flor de siete p\u00e9talos. Mart\u00edn Tonalmeyotl, compilador,<br \/>\nEdiciones del Espejo que Somos, San Crist\u00f3bal de Las<br \/>\nCasas, 2019.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table class=\"invisible\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><b>DESPU\u00c9S DEL TIEMPO\/<br \/>\nYET CHI EQTOQ\u2019 K\u2019U<\/b><\/p>\n<p>Isabel Pascual Andr\u00e9s<br \/>\n\u00bfQu\u00e9 estar\u00e1 haciendo ahora el tiempo?<br \/>\nHa de estar mirando mi fin.<br \/>\nQuerr\u00e1 traspasar el cristal de mi cuarto<br \/>\nPara aferrarse a mi piel y envejecerla,<br \/>\nNo habr\u00e1 remedio para impedir su paso,<br \/>\nLlegar\u00e1 a mi encuentro y platicar\u00e1 conmigo.<br \/>\nLe digo al sol<br \/>\nQue detenga el tiempo,<br \/>\nQue me estoy muriendo<br \/>\nY mi alma se hace ajena a mi cuerpo,<br \/>\nSufro porque estoy de paso<br \/>\nPero me conformo con llegar<br \/>\nAl lugar donde el d\u00eda y la noche se encuentran<br \/>\nPara reposar con ellos.<\/p>\n<p>\u00bfTsel chi yun cham k\u2019u nani?<br \/>\nTeq\u2019an lanan yilon in tojkanoq\u2019<br \/>\nTeq\u2019an lanan yilon in tojkanoq\u2019<br \/>\nTeq\u2019an chi yochej chi oqtoq\u2019 jopan yul in na\u2019<br \/>\nYet chi oq\u2019jopan yin in tz\u2019umal yet chi ichambiajoq\u2019,<br \/>\nTx\u2019et chi jut ko mitx\u2019on oq\u2019 wa\u2019anoq\u2019<br \/>\nApnoq\u2019 mi ok in yiloni oq\u2019mi q\u2019anjab wetoq\u2019<br \/>\nOq\u2019wal bay cham k\u2019u<br \/>\nYuj chi mixtlay ok waan jun yiban k\u2019inal ti,<br \/>\nTol lanan in kami,<br \/>\nA in pixan lanan beq\u2019on kan in mimanil<br \/>\nKaw chin kus yuj lanan in toji,<br \/>\nMata ton chin apni ok\u2019 bay chi yilej el ba\u2019 cham k\u2019u yetok x\u2019ajaw<br \/>\nYet chin aiji eq\u2019 x\u2019ol heb\u2019.<\/td>\n<td><b>POEMA<br \/>\nLyz S\u00e1enz<\/b><\/p>\n<p>Las plegarias taciturnas de mi madre<br \/>\ndesaparecen en la bruma del tiempo.<br \/>\nIntento arrancar la palabra oculta en mi boca<br \/>\ncomo savia del \u00e1rbol que tom\u00e9 en invierno.<br \/>\nMi voz se llen\u00f3 de p\u00e1jaros<br \/>\nY mis alas encendieron el sol.<\/p>\n<p>\u00c4j mayi\u2019is to\u2019yapap\u00e4 kyonkuskuy<br \/>\nto\u2019kopyia jyamase.<br \/>\n\u00c4jtsi n\u00e4pu\u2019tyiop\u00e4tzi te\u2019 tzame k\u00e4w\u00e4nuo\u00e4 \u00e4j ajknakomo<br \/>\nkuyyun\u00e4pinhse to\u2019nhkup\u00e4tzi ne\u2019 pyiakakan\u00e4\u2019uk.<br \/>\n\u00c4j tzame jonhtzyiseram tujku<br \/>\nJeyepyap\u00e4 \u00e4j sa\u2019ja\u2019is jyap\u00e4yu te\u2019 jama s\u00e4nhk\u00e4y<\/p>\n<p>__________<\/p>\n<p><b>Lys S\u00e1enz<\/b>, poeta zoque, coautora de T\u2019sunun. Los sue\u00f1os del colibr\u00ed,<br \/>\npoemario en cuatro lenguas de Chiapas, 2017. Integrante de laOrganizaci\u00f3n Cultural Abriendo Caminos: Jos\u00e9 Antonio Reyes Matamoros.<br \/>\nPoema recogido en la antolog\u00eda Anhelo de reposo,<br \/>\nSan Crist\u00f3bal de Las Casas, 2019.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>__________<\/p>\n<p><b>Isabel Pascual Andr\u00e9s<\/b>, poeta mexicana maya q\u2019anjobal. Aparece en Anhelo de reposo, antolog\u00eda de la Organizaci\u00f3n Cultural Abriendo Caminos \u201cJos\u00e9 AntonioReyes Matamoros\u201d, San Crist\u00f3bal de Las Casas, 2019.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ojarasca MUJER SERPIENTE\/SIUAKOATL Araceli Tecolapa Alejo Eres mujer serpiente cuando te acuestas sobre la tierra y bebes el manantial del sol. Sales a la calle levantando huellas de zapatos olvidados y regresas nuevamente a casa con corazones en tu garganta que te quitan el hambre. Costuras plumas en tu piel ceniza que arrastras apayanando la [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":249,"featured_media":14078,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-14077","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mundo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14077","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/249"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14077"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14077\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14079,"href":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14077\/revisions\/14079"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14078"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eloficiodehistoriar.com.mx\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}